JULES VERNE

Çocukluk ya da ilk gençliğinde Jules Verne’nin her hangi bir eserini hiç okumamış veya öykü-romanlarından uyarlanmış filmleri izlememiş birisi var mıdır? Üstelik eserleri Agatha Christie’den sonra yabancı dillere en çok çevrilen ikinci yazar unvanını, Unesco boşuna onaylamamıştır…

Yazar 1828 yılında Fransa’nın Nantes kentinde doğup 1905 yılında Amiens’te 77 yaşında öldüğünde, öykü ve romanlarında çok değişik teknolojik buluş ve gelişmeleri neredeyse yüzyıl öncesinden anlatmıştır. Edebiyatta bilim-kurgu türünün yaratıcısı hatta fahri babası sayılır. Çok fazla seyahat etmesi, eserlerinin büyük bir bölümünün yolculuk temalı olmasında etkisi olmuştur. Ayrıca 1860 yılından itibaren bilimsel alanda faaliyet gösteren aydınlarla arkadaşlık etmesi bilim-kurgu alanında eserler üretmesinde diğer bir faktördür. Örneğin arkadaşlarından Felix Nadar’ın (Paris’in ünlü fotoğrafçısı ve ilk hava fotoğraflarını balonla çeken kişi. O.G.B.) kurduğu The Society for Encouragement of Aerial Locomotion by Means of Havier Than Aircraft derneğine üye olarak katılması, Jules Verne’nin birçok yenilik ve buluşlardan eserlerinde günümüzdeki uygulamalara çok yakın tahminlerde bulunmasına olanak sağlamıştır.

1865 yılında ünlenen J. Verne, aldığı yat ile Britanya Adaları ve Akdeniz’e yelken açmıştı. Daha sonra ABD’yi kısa süreli ziyaret eden yazar, bu ülkeden çok etkilenmişti. Yaşamı boyunca 70’ten fazla kitap yazmış, bunun 54 tanesinin konusu sıradışı macera yolculuklarıyla ilgili olmuştu. Aslında J. Verne, Fransız Ulusal Kütüphanesinde çok uzun süreler bilim, icat ve keşifler -özellikle coğrafya- ile ilgili kitaplar, dokümanlar okuyup, araştırmalar yaptıktan sonra ünlü kitaplarını yazmıştı. Eserlerinde zamanından çok önce uzay yolculuğu, denizaltı, derin okyanus dalış ve keşifleri, yerküreyle ilgili yolculuklar vb. buluşlar, yüzlerce ilginç karakterle anlatılmıştı. Çok sonraları bu kahramanlar değişik öncü buluşlarıyla birlikte sinema ve televizyon filmlerinde yer almıştı. Ayrıca o sıralarda gelişmekte olan Avrupa ile Amerika’nın sanayi ve teknolojisine yazarın ilham kaynağı olduğu bilim gurularınca kabul edilmektedir.

Öte yandan Begum’s Fortune (Türkçe’de Begüm’ün 500 Milyonu adıyla yayımlanmıştı. O.G.B.) isimli eserinde biraz felaket tellâllığı yaparak ufuktaki dünya savaşı, yükselecek olan Nazi İmparatorluğu, konvansiyonel silahların yıkıcı gücü ile kimyasal silahları tahmin etmişti. Yine 20.yy’a ait Paris’teki modern yaşam, gökdelenler, Maglev treni (Günümüzün manyetik hızlı trenleri. O.G.B.) bilgisayarlar gibi yüksek teknolojik araçları öngörerek, eserlerinde aktarmıştı. İlginç olan tasarladığı araçların bir bölümü çok yıllar sonra gerçekleştiğinde J. Verne’nin ölçülerine şaşılacak derecede uymasıdır. Başlangıçta eserleri Fransa’da ilgisizlikle karşılanmıştı: Kurgularında insanları göklerde dolaştırıp, denizin dibinde maceralar yaşatıp, dünyanın merkezine,  hatta aya yollaması en önce eleştirmenler sonra toplumda aşırı fantezi ve hayalperestlik suçlamalarını da beraberinde getirmişti. Ancak yaşadığı dönemde keşifler, icatlar, dünya seyahatleri hep gündemde olduğu için kısa zamanda popülaritesi arttı. Günümüzde çocuk/genç kitaplar kategorisinde yer alan eserleri, yayımlandığı yıllarda yetişkinlerce merakla okunan popüler bilim-kurgu kitaplarıydı.

J. Verne günümüzde bilim-kurgu yazarlığının yanı sıra edebiyat turizmi açısından eserleri incelenerek değerlendirilmiştir: Yazarın harita vb. kaynaklar ya da gerçekten yaşayarak edindiği bilgilerle yazdığı eserlerle çağının bir sürü gezgini için de öncü olmuştur. Ayrıca eserlerindeki esprili dil ve anlatım biçimi okunurluğunu daha da pekiştirmiştir.

J. Verne’nin eserlerinin Türkçe’ye ilk çevrimi 1875 yılında başlamış, Cumhuriyetin kuruluşu ve Harf Devriminden sonra hızlanarak çoğalmıştır. Bu konuda en önemli çalışma, çevirmen Ferid N. Hansoy tarafından 1940 yılından itibaren peyderpey 50 tane eserini Türkçe’ye kazandırmasıdır.

Devam edecek…