İstanbul 19/26
1/ 18 Nisan 1930 günü BBC, "Haber Yok" diye duyurmuştu:
Günümüzde BBC’nin yayın politikası 20.yy ilk yarısından çok farklı, taraflı ve olumsuzsa da güvenilirlik kat sayısı, İngiltere kamuoyunda belli bir düzeyde halâ azalarak sürmektedir.
BBC Haber yayın logosu, sağda George Orwell II.Dünya savaşında yayın yaparken 1943
18 Nisan 1930'da BBC'ye göre haber değeri olan hiçbir şey yaşanmamıştı. BBC’nin düzenli akşam haber yayını 20:45'te başladığında, spiker "İyi akşamlar. Bugün Kutsal Cuma. Haber yok" demişti. Bu beklenmedik açıklamayı 15 dakika süren piyano müziği izlemiş, ardından radyo istasyonu Wagner'in Parsifal operasını yayınlamaya devam etmişti.
Darısı bizim başımıza…
2-a/ Bir zamanlar uçaklarda dans pistleri vardı
70'lerin havayolları, yeni Boeing 747 jumbo jetleriyle müşterileri memnun etmek için tüm çabaları ortaya koymuştu. Örneğin Air Canada, Boeing B-747 uçağının üst güvertesini transatlantik uçuşlar için gökyüzü kulübüne dönüştürmüştü; 8 kanallı bantlardan dans müziği yayınlanıyordu. İsteyen ve hevesli yolcular aynalı duvarda yansımalarıyla birlikte dans pistinde kıpırdanıyordu. Diğer havayollarından bir kısmı aynı yolu takip etmişti…
70’li yıllarda B-747’nin üst kat yolcu kabini uçuş esnasında
Ne var ki artan rekabet koşulları ve 1972 petrol krizi havayolu şirketlerini olumsuz etkileyince parti uçağıyla seyahat dönemi kısa sürmüştü.
2-b/Uçabilmek İçin Yerde Dans Yarışı:
Türkiye’de neredeyse hiç uygulanmayan ama dünyada pek çok havayolunda sürekli, ekonomi yolcularını Business veya First Class bölümünde durum ve şartlar elverişliyse seyahat etmelerini sağlamaktadırlar.
Bu konuda başı Uzakdoğu Asya Şirketleri (Singapur, JAL, Kore Havayolları vb.) ile Körfez Havayolları çekmektedir. Ancak kapitalizmin merkezi ABD’de yolcuları bir üst sınıfta uçurmak için seçim kriterleri daha farklı ve tuhaf olabilmektedir.
En son örneği Mart 2026’da Delta Airlines’ın Salt Lake City meydanından bir uçuşunda gerçekleşmişti. Ekonomi sınıfında satılan fazla biletler nedeniyle birkaç yolcu açıkta kalmıştı. Kapı ve harekât görevlisi First Class’ta iki boş koltuk için gişede bekleyen yedek yolculara break dans gösterisi/yarışması düzenlemişti.
Solda aday bir yolcunun dansı, Sağda tek seçici görevli anons yaparken
Görevlinin beğenisine göre bir erkek, bir kadın yedek yolcunun dans performansı karşılığında First Class’ta uçma izni vermişti.
Delta Airlines’ta benzeri bir dans gösterisiyle yolcuyu bir üst sınıfa yükselterek uçurmak işlemi yine üç yıl önce de yapılmıştı. Dijital platform ile medyaya yansıyan görüntü ve haberler epeyce tepki toplamıştı…
3/ Karartma Katili:
19 ve 20. yy. larda İngiltere’de, özellikle Londra’da seri katiller çoktu. Karındeşen Jack gibi bilinen en az sekiz tane ünlü seri katili vardı. II. Dünya savaşının en kanlı günlerinde aralarına birisi daha katılmıştı.
Seri katil Gordon Cummings ailevi sorunları ve birkaç suç dosyasıyla, çocukluk-gençliğinin ardından 1935’te Kraliyet Hava Kuvvetlerine (RAF) gönüllü katılmıştı. 1936-39 yılları arasında İskoçya’da uçakların uçuş kontrolleri görevini üstlenmişti. Daha sonra Cornwall’da RAF Uçuş Okuluna (*) transfer edilmiş ama pilot olamamış ve kıdemli teknisyen görevinde kalmıştı. 1942’de nihayet pilot eğitimine kabul edilerek Regent’s Park’taki Uçuş Eğitim Merkezine (*) katılabilmişti.
II.Dünya savaşının 1940-41 yılları arasında Alman Hava Kuvvetleri (Luftwaffe) özellikle Londra’ya Blitz (yıldırım) hava saldırıları yapmaktaydı. Hükümet can kaybını azaltmak için halkın metro, yeraltı tren istasyonları, büyük sığınaklar ve bodrumları kullanıma açmıştı.
Luftwaffe’nin Blitz hava saldırıları 7Eylül 1940’ta başlayıp 57 gece-gündüz devam etmiş ardından seyrekleşmişti. Bu süreçte özellikle Londra’da can kayıpları ve geniş ölçekli çevre hasarları gerçekleşmişti. Elbette elektrik kesintileri, sokak lambalarının kapatılması, araç farları ve pencerelerin örtülmesi gibi karartma önlemleri alınmıştı.
G. Cummins’in ilk kurbanı Evelyn Hamilton’un cesedi 9.2.1942’de West End yakınlarındaki bir sığınakta bulunmuştu. Ertesi gün ikinci kurbanı gece sanatçısı ve korist Evelyn Octley evinde karnı bir konserve açacağıyla kesilmiş olarak bulunmuştu. Katilin unuttuğu açacağın üzerinde parmak izleri ve kan lekeleri kalmıştı.
Kısa bir aradan sonra III. ve IV. kurbanları 13 Şubat’ta bulunmuştu. Onlar da ikinci kurban gibi West End’deki eğlence sektöründe çalışıyorlardı. 10Şubat’tan beri kayıp olan Margareth Lowe’un cesedi boğularak parçalanmış halde bulunmuştu. Son olarak Doris Jouannet’in cesedi kendi evinde kocası tarafından keşfedilmişti.
Solda Gordon Cummings, sağda Almanların bir hava saldırısından sonra Londra
Katilin son iki kurbanı şans eseri kurtulurken, diğer kazazede Margareth Lowe’ye ise bir kuryenin yardımıyla saldırısı engellenmişti. Katil son saldırısından kaçarken sırt çantası ve gaz maskesini olay yerinde bırakmıştı. Bununla yetinmeyen G. Cummins aynı gece başka bir kadına saldırmaya kalkışmış, ancak direnen ve aynı anda çok gürültü kopartarak katilden kurtulmuştu…
Katil tüm saldırılarını Almanların hava taarruzları ve karartmalar esnasında, ayrıca dönemin eğlence semti West End ve civarında işlemişti.
Savaş nedeniyle uygulanan sansür ve gazete kağıdındaki kısıtlamalar nedeniyle seri cinayet ve saldırılar medyada yer bulamamıştı. Ne var ki olaylar, şikayetler ve kadınların korkuları arttıkça kamuoyunda “Karanlık Katili, Savaş Zamanı Yırtıcısı vb.” sıfatlarla ancak yer alabilmişti.
Scotland Yard dedektifleri en sonunda izini tespit ederek yakalamışlardı. G. Cummings ardında bıraktığı izlerin yanısıra eşyalarında polisin yaptığı aramalarda kurbanlarından aldığı çorap, eşarp hatta bir kimlik vb. kesin deliller bulunmuştu. Garnizonu nasıl terk ettiği bilmecesi çözülememişti.
Yargılanma sonucu 25.6.1942’de asılarak idam edilmişti. Kaderin garip cilvesi olarak tüm cinayet ile saldırılarını hava taarruzları ve karartmalarda yaparken, infazı da yine Londra’ya bir Alman hava saldırısında gerçekleşmişti.
(*) İngilizlerin her iki uçuş okulunda aynı zamanlarda Türk Hava Kuvvetleri subayları da pilotaj eğitimi görmüşlerdi.
4/ Sınırsız uçuş bileti:
Havayolu yöneticileri her zaman her şeyden nasıl para kazanabiliriz kaygısıyla ilginç pazarlama yöntemleri denemektedirler. Bir zamanlar Amerika’da birkaç havayolu “yaşam boyu sınırsız uçuş bilet” satışı (özellikle First ve Business Class) ve daha düşük bedelle refakatında bir yolcu uygulamasını başlatmışlardı.
Deregulation (sivil havacılıkta “Kuralsızlık” veya “Havacılığı Serbestleştirme”) yasası 1978’de önce ABD’de devreye girmiş, kötü bir salgın gibi tüm dünyaya yayılmıştı. Bu tür girişimler rekabet karşısında havayoluna acil nakit akışını arttırmak içindi…
Bu kuralsızlık (deregulation) döneminde yaşam boyu sınırsız uçuş bilet uygulamasını ilk başlatan American Airlines idi. Ekim 1987’de Steve Rothstein isimli bir bankacı 238.509USD (enflasyon etkisi giderilmiş 2025 karşılığı 661.765USD) ödeyerek yaşam boyu sınırsız “AAirpass” almıştı. Bu uygulama sahiplerine ömür boyu First Class uçuş olanağı sağlıyordu. Ertesi yıl S. Rothstein, 150.000USD (enflasyon etkisi giderilmiş 2025 karşılığı 408.211USD) ödeyerek sınırsız refakatçı yolcu bileti de almıştı.
Solda Q kodlu klasik biniş kartı, sağda cep telefon uygulamasıyla biniş izni görüntüsü
S. Rothstein İngiltere’ye 500kez, Japonya’ya 120 kez uçmuştu. Üniversite arkadaşlarını ziyaret için düzenli olarak Rhode Island’a uçmuş; hatta bir keresinde Detroit’e uçakla, oradan kiralık arabayla Kanada’da alışveriş yaptıktan sonra aynı paternle evine dönüp akşam yemeğine yetişmişti.
Bu süreçte 14milyon uçuş mili biriktirmiş ve tamamını evlerine dönüşte havaalanlarında mahsur kalan yabancılara hediye etmişti.
2008’de Chicago havaalanında havayolu, dolandırıcılık iddiasıyla bedava uçuşlarına son vermişti. Derhal mahkemeye başvuran S. Rothstein’e yargıç iptalin yasal olduğu kararına varmıştı. Temyize baş vuran Rothstein, 2011’de iflas işlemlerini başlatan American Airlines ile gecikmeli de olsa karşılıklı anlaşarak kararı kabullenmişlerdi.
American Airlines’a göre S. Rothstein’in toplam uçuş geçmişi 21milyon USD (2025 enflasyon etkisi giderilmiş karşılığı 30milyon USD) mal olmuştu. O yıllarda yaşam boyu sınırsız AAirpass’a sahip olan diğer 66 kişi de zamanla sistemden farklı bahane ve uygulamalarla çıkartılmıştı.
Daha sonra American Airlines ömür boyu geçerli özelliği olmayan sınırsız pas bilet programını 3milyon USD satışa sunmasına rağmen hiç alıcı bulamamıştı.
Öte yandan New Jerseyli bir iş insanı Tom Sucker United Airlines’ın 1990 yılında sunduğu yaşam boyu iki kişilik first class pas biletini 510.000USD (enflasyon etkisi giderilmiş 2025 yılı karşılığı 1.256.242USD) almıştı. 2024’ün sonuna kadar eşi, zaman zaman arkadaşıyla birlikte 12.000’den fazla uçuşa katılmıştı. Bu sürede 100’den fazla ülkeye uçarken 24 milyon milden fazla yol katetmişti. Bu süreçte şirket hiçbir sorun yaratmamıştı. Ancak United Airlines’ta ömür boyu sınırsız pas bilet uygulamasını sonlandırmıştı…
5/ “The Gay Bomb: Eşcinsel Bombası”:
1994 yılında, ABD Hava Kuvvetleri Amerikan tarihindeki en yanlış yönlendirilmiş ve tuhaf askeri araştırma önerilerinden birini ortaya atmıştı. Gizli plan, daha sonra basının "eşcinsel bombası" olarak adlandırdığı, patlatıldığında düşman askerlerini birbirlerine karşı "karşı koyulamaz" hale getirecek bir duygu yaratmayı hedefliyordu.
Hükümet belgelerine göre teorik bomba, güçlü afrodizyaklar içeren aerosol (atomize) edilmiş kimyasal bir silah salınınca düşman askerlerinin birbirini cinsel cazibe haline çekerek, savaş etkinliğini bozacak ve düşmanı bir tür esrikleşmiş ortam içinde etkisiz hale getirecekti. Sonunda, tuhaf proje rafa kaldırılmıştı. "Gay Bombası” projesi 2007'de Ig Nobel ödülü almıştı.
Ig Nobel Ödülü, bilimsel araştırmalara halkın ilgisini artırmak amacıyla 1991'den beri her yıl verilen hicivsel bir ödüldür. Amacı, "önce insanları güldüren ya da kızdırarak düşündüren başarıları (!) onurlandırmaktır." Ödülün adı, parodisini yaptığı Nobel Ödülü ve "ignoble" (değersiz, düşük) kelimesinin birleşiminden oluşan bir kelime oyunudur. Ödüllerin çoğu ironik bir şekilde absürt buluşlara çeşitli dolandırıcılara, politikacılara, medya figürlerine, kanaat önderlerine veya sözde bilim savunucularına verilmektedir.
6/ Önemli Olay Kahramanlarının İçinde Küçük Takıntılar:
Konu her ne kadar psikolojinin ilgi alanı içindeyse de örneklerin ilginçliği nedeniyle bir tanesini aktarmadan geçemeyeceğiz. Efendim önemli bir olayın öznesi, başardığı iş(ler)in sonucunda ya da sürecinde apayrı küçük bir ayrıntıya odaklanarak endişe duyması, adeta kilitlenmesidir. Bununla ile ilgili bir örnek aktaralım:
Uzaya ilk çıkan insan Yuri Gagarin’in anılarına göre dünyaya döndükten sonra kendisi için düzenlenen kutlama töreninde, Moskova’da S.S.C.B. Komünist Partisinin en üst yöneticileri ve kendisine tezahürat yapan on binlerce vatandaşının önünde kırmızı bir halıda yürümektedir. Ne var ki ayakkabı bağcığının çözüldüğünü fark ettikten sonra tören bitimine kadar başka hiçbir şey düşünemediğini, göremeyip, duyamadığını anlatmıştı…
7/ Uzaya İlk Çıkan Kadın Kozmonot Diş Fırçasını Unutmuştu:
Uzaya çıkan ilk kadın olan Valentina Tereshkova, 26 yaşındayken 16.6.1963’te Vostok-6 uzay aracıyla Dünya’dan ayrılmıştı. Hatta Yuri Gagarin’in başlattığı maço geleneğe uyarak uzay aracına giderken otobüsün lastiğine bile işemişti.
Yuri Gagarinin başlattığı Rus kozmonotlarının uzay uçuşu öncesi batıl inançları!
2 gün 22 saat 50 dakika süren uzay uçuşu boyunca tüm görevlerini eksiksiz yerine getirirken sadece diş fırçasını dünyada unuttuğu için dişlerinin temizliğini tam olarak yapamamıştı.
Solda Valentina Tereshkova uçuştan önce, sağda müzede sergilenen Vostok-6 uzay aracı
Adil olmak gerekirse, bu onun suçu değildi: Aslında temel kişisel eşyalarının paketlenmesinin son kontrolundan kendisi de sorumluydu. Ama öncü kadın kozmonotun odaklanması gereken başka, muhtemelen daha bilimsel ve önemli şeyler vardı. Bu hata, sonraki uçuşlarda tüm kozmonotlara ders olmuştu.
Başvurulan Kaynaklar
* Effects of Deregulation on Safety: Implications Drawn from the Aviation, Rail, and United Kingdom Nuclear Power Industries ( Vicki Bier & James Joosten & David Glyer & Jennifer Tracey & Michael Welsh – Springer, 2003 )
* Deregulation and Competition: Lessons from the Airline Industry (Fred C. Allvine - SAGE Publications Pvt. Ltd. 2007)
*Mars’a Yolculuk (Mary Roach – Kitabix, 2013)
*www.historyfacts.com
*www.warhistoryonline.com
*www.singleflight.com
*www.simithsonianmag.com
*www.twz.com
*www.wingsmagazine.com
*www.thevintagenews.com
*www.wikipedia.org
*The New York Times Gazetesi
*The Guardian Gazetesi
*The Washington Post Gazetesi
Sayfa başına git