ALTI ÜSTÜ DİŞ!

Sivil havacılık sağlık muayenelerinde (SHT-MED) diş muayenesinin yüzeysel geçiştirilmesi ve pilotların medikal lisanslarını kaybetme korkusuyla diş ağrılarını gizlemesi, arkasında çok tehlikeli bir psikolojik savunma mekanizması barındırır: Küçümseme. Hem sistem hem de uçuş personeli, ağızda dönen patolojileri "altı üstü bir diş ağrısı, iki ağrı kesici atarım geçer" düşüncesiyle geçiştirme eğilimindedir.

Oysa klinik diş hekimliği ve temel tıp literatürü, "altı üstü bir diş ağrısı" denilen o tablonun insanlığın deneyimleyebileceği en şiddetli acı spektrumunda yer aldığını kesin olarak kanıtlamaktadır.  Daha da önemlisi, yer seviyesindeki bir kliniğin koltuğunda oturan hastayı çaresiz bırakan bu şiddet dalgası, kokpitteki pilotun bilincini ve uçuş odağını kelimenin tam anlamıyla rehin alır.

Zürich Üniversitesi’nin Sarsıcı Verileri: İlaçların Çaresiz Kaldığı An

Tüm tıp uygulamalarında olduğu gibi havacılık tıbbında da kararları niyetler veya tahminler değil, nesnel klinik kanıtlar belirler. Bu alandaki en büyük nesnel çapalardan biri, Zürih Üniversitesi Diş Hekimliği Merkezi tarafından yürütülen 15 aylık prospektif gözlemsel çalışmadır (Rechenberg et al., 2016).

Akut apikal periodontit (SAP) ve semptomatik geri dönüşümsüz pulpitis (SIP) tanısı konulan hastalar üzerinde yapılan bu araştırmada, ağrı şiddeti ölçüm endeksi olan NRS-11 kullanılmış ve ortaya sivil havacılık sisteminin gözünü açması gereken şu dramatik tablo çıkmıştır:

* 8/10 Medyan Skor: Akut endodontik enfeksiyon ve apselerde ağrının nesnel medyan skoru 10 üzerinden 8 olarak ölçülmüştür.

* Analjezik İllüzyonu: Örneklemdeki hastaların yüzde 81'i son 24 saat içinde yüksek doz ağrı kesici (analjezik) kullanmıştır.

* Kırılmayan Acı: İlaç kullanmış olmalarına rağmen, hastaların yüzde 79'u hâlâ NRS 7-10 arasındaki o "şiddetli ve aşırı" ağrı kategorisinde kalmaya devam etmiştir.

Bu bulgu, kokpite sinmiş o tehlikeli yanılsamayı tek hamlede paramparça ediyor. Çantasından çıkardığı güçlü NSAİİ’leri yutup ‘Tamam, ağrıyı susturdum, uçabilirim’ diye düşünen pilotun, gerçekte yüzde 79 olasılıkla hâlâ 8/10 şiddetinde bir acıyı içinde taşıyarak kumandaların başında oturduğunu bilim apaçık ortaya koyuyor.

Peki, tıp dünyasında 8/10 medyan skoru ne anlama gelir? Klinik referans değerleri incelendiğinde, bu şiddetteki bir endodontik ağrının insan organizmasının yaşayabileceği en ağır klinik tablolarla aynı kategoride konumlandığı görülür:

* Trigeminal Nevralji: 8–10/10

* Akut Diş Apsesi / SAP: 8/10 (Medyan)

* Doğum Sancısı (Epiduralsiz): 8–10/10

* Böbrek Taşı Dökmek: 7–10/10

* Kanser Ağrısı (Ortalama): 5–7/10

Acı olan şu ki sivil havacılık sistemi, kokpitte böbrek taşı düşüren, doğum sancısı çeken veya trigeminal nevralji krizi geçiren bir pilotun uçağı uçurmasına asla izin vermez, bunu mutlak bir "inkapasitasyon" (saf dışı kalma) sebebi sayar. Ancak aynı ağrı spektrumunda yer alan, üstelik ilaçlara karşı yüzde 79 oranında direnç gösteren akut diş apsesini rutin bir panoramik röntgen filmiyle bile taramaktan acizdir.

Apse kaynaklı diş ağrısının bu denli acımasız ve ilaçlara dirençli olmasının arkasında mutlak bir "kapalı boşluk fiziği" yatar. Vücudun diğer bölgelerindeki enfeksiyonlar yumuşak dokularda genişleyerek ödemi sönümleyebilirken, dişin içindeki pulpa odası organizmanın oldukça rijit dokular olan mine ve dentinle çevrilidir. Kemik ve sert doku içindeki apseye bağlı basınç artışı, orofasiyal bölgeden merkezi sinir sistemine en yoğun ve en hızlı ağrı sinyallerini ileten Trigeminal Sinir (V. Kranyal Sinir) uçlarını doğrudan ve durmaksızın uyarır.

Kapalı kompartman içinde sıvı ve gaz birikimi arttıkça intrapulpal basınç dramatik şekilde yükselir. Netekim Rechenberg’in çalışmasında, SAP hastalarının yüzde 64'ünün "dişim oklüzyon düzleminin üzerinde, yani diğer dişlerimden daha yüksekte hissediliyor" semptomu bildirmesi bu mekanik hidrolik baskının doğrudan kanıtıdır.

Yer seviyesinde, klinikte oturduğu yerde bu mekanik baskı yüzünden perişan olan ve perküsyon (dişe tıklatma) testine yüzde 92 oranında pozitif ağrılı yanıt veren bir insanı düşünün. Şimdi bu insanı alın, yerin 35.000 feet üzerine çıkarın ve kabin irtifasını 8.000 feet basınca ayarlayarak Boyle-Mariotte kanunu gereği o kapalı boşluktaki gazları yüzde 30 daha fazla genleştirin.

Sonuç; ilaçların tamamen havlu attığı, trigeminal sistemin beyne maksimum düzeyde nosiseptif sinyal pompaladığı ve pilotun durumsal farkındalığının tamamen acıya esir düştüğü katastrofik bir operasyonel kilitlenmedir.

Uçuş emniyeti, pilotların sübjektif "ben iyiyim" beyanlarına emanet edilemeyecek kadar ciddi bir disiplindir. Zürich Üniversitesi'nin verileri, dişteki akut enfeksiyonların yer seviyesinde bile ağrı kesicilerle kolay kolay bastırılamayacağını gösterirken, havacılık otoritelerinin bu sessiz ama sarsıcı krizi görmezden gelmeye devam etmesi kabul edilemez.

Kokpitte böbrek taşı ağrısıyla lövye tutulamaz; dolayısıyla, o ağrıyla eşdeğer olan akut dental apselerle de uçulamaz. Havada emniyet, bu yanılgının dürüstçe bitirilmesiyle başlayacaktır.